Vì sao cùng một viên đá đôi khi nhận được kết luận nguồn gốc khác nhau?
Khi nhận một chứng thư ghi nguồn gốc đá quý, nhiều người thường nghĩ đó là một kết luận tuyệt đối. Tuy nhiên, trong thực tế ngọc học, xác định nguồn gốc là một trong những lĩnh vực phức tạp nhất.
Để đưa ra kết luận, các phòng thí nghiệm lớn trên thế giới phải xây dựng cơ sở dữ liệu tham chiếu từ hàng nghìn mẫu đá có nguồn gốc đã được xác minh. Những mẫu này được thu thập trực tiếp từ mỏ, từ các đơn vị khai thác, thương mại hoặc các chương trình nghiên cứu kéo dài nhiều năm.
Mỗi mẫu sau đó được phân tích bằng nhiều phương pháp khác nhau như nghiên cứu bao thể, thành phần nguyên tố vi lượng, phổ hấp thụ, phổ huỳnh quang, phổ Raman, phổ hồng ngoại và nhiều kỹ thuật chuyên sâu khác. Toàn bộ dữ liệu được lưu trữ, đối chiếu và liên tục cập nhật để phục vụ việc đánh giá các mẫu mới.
Tuy nhiên, không có hai phòng thí nghiệm nào sở hữu hoàn toàn giống nhau về số lượng mẫu, thời gian thu thập hay mức độ bao phủ các mỏ trên thế giới. Cũng cần hiểu rằng, các nhà khoa học không thể chỉ dựa vào một vài thông mà “đọc” luôn được nguồn gốc của viên đá đó. Thay vào đó, họ đang so sánh viên đá với hàng nghìn mẫu đã biết nguồn gốc để tìm ra nơi có mức độ tương đồng cao nhất.
Bên cạnh đó, nhiều mỏ đá quý nằm trong cùng một đới địa chất, được hình thành trong những điều kiện nhiệt độ, áp suất và thành phần hóa học tương đồng. Vì vậy, các đặc điểm ngọc học, bao thể và nguyên tố vi lượng của chúng đôi khi cũng rất giống nhau.
Ngay cả trong cùng một mỏ, các khu vực khai thác khác nhau vẫn có thể tạo ra những nhóm mẫu với đặc điểm không hoàn toàn giống nhau. Không phải mọi viên đá từ cùng một mỏ đều mang đầy đủ các dấu hiệu điển hình của mỏ đó. Ngược lại, hai mỏ ở những quốc gia khác nhau đôi khi lại có thể cho kết quả phân tích rất gần nhau.
Ngoài dữ liệu phân tích, các chuyên gia còn phải đánh giá mức độ tin cậy của từng dấu hiệu, xác định dấu hiệu nào có giá trị phân biệt cao và dấu hiệu nào có thể xuất hiện ở nhiều nguồn gốc khác nhau trước khi đưa ra kết luận cuối cùng.
Vì vậy, xác định nguồn gốc thực chất là quá trình tổng hợp, đối chiếu và đánh giá mức độ phù hợp của một mẫu đá với cơ sở dữ liệu tham chiếu hiện có. Đây là kết luận khoa học được xây dựng từ những bằng chứng tốt nhất tại thời điểm phân tích, chứ không phải một thông tin tuyệt đối được lưu sẵn bên trong viên đá.
Đó cũng là lý do trong một số trường hợp hiếm gặp, cùng một viên đá có thể nhận được những nhận định khác nhau từ các phòng thí nghiệm khác nhau. Điều này không nhất thiết phản ánh việc bên nào đúng hay sai, mà thường phản ánh sự khác biệt về cơ sở dữ liệu tham chiếu, phương pháp đánh giá và mức độ thận trọng trong quá trình kết luận của từng đơn vị.
Liên hệ Kiểm định:
Trung tâm Ngọc học – GemCenter
Địa chỉ: Tầng 3,số 9, Hàng Chuối, Hai Bà Trưng, Hà Nội
Điện thoại: 0969270508
Email: trungtamngochoc.com@gmail.com
