Hiểu đúng về xử lý nhiệt Ruby, Sapphire (Phần 2)
Khi khách hàng hỏi: “Viên đá này có xử lý nhiệt không?”
Đây có lẽ là một trong những câu hỏi mình nhận được nhiều nhất trong phòng kiểm định.
Rất nhiều khách hàng mang Ruby hoặc Sapphire đến và mong muốn trên chứng thư sẽ ghi rõ “không xử lý nhiệt” hoặc “đã xử lý nhiệt”. Đó cũng là mục tiêu của quá trình kiểm định.
Để đưa ra được kết luận như vậy, kiểm định viên sẽ bắt đầu bằng việc quan sát thật kỹ những đặc điểm bên trong viên đá. Khi đặt viên đá dưới kính hiển vi, mình sẽ lần lượt quan sát sợi rutil, các bao thể rắn, bao thể lỏng, khe nứt và nhiều đặc điểm khác trong cấu trúc tinh thể. Mỗi đặc điểm quan sát được đều cung cấp thêm một phần thông tin. Chỉ khi nhiều đặc điểm cùng hướng tới một kết luận, hoặc có đặc điểm then chốt đủ rõ ràng, phòng kiểm định mới có đủ cơ sở để đưa kết quả lên chứng thư.
Nhiều trường hợp, các dấu hiệu rất rõ ràng và việc kết luận khá thuận lợi. Nhưng cũng có không ít viên đá mà những biến đổi chỉ xuất hiện rất nhẹ. Lúc đó, việc đánh giá trở nên khó hơn rất nhiều. Đó cũng là lý do các phòng kiểm định lớn trên thế giới không dựa vào một dấu hiệu duy nhất. Mỗi kết luận đều là sự tổng hợp của nhiều quan sát dưới kính hiển vi, kết hợp với các phương pháp phân tích khác trước khi đưa ra kết quả cuối cùng.
Có một điều mình luôn chia sẻ với khách hàng là: không phải viên đá nào cũng “buộc” phải có kết luận ngay. Nếu các dấu hiệu chưa đủ rõ ràng, một kết luận thận trọng luôn có giá trị hơn một kết luận vội vàng. Có những trường hợp khách hàng rất mong muốn chứng thư ghi rõ “không xử lý nhiệt”. Mình hoàn toàn hiểu điều đó, bởi kết luận này có thể ảnh hưởng đến giá trị và quyết định mua bán của viên đá.Tuy nhiên, nếu các bằng chứng quan sát được chưa đủ rõ ràng thì không một phòng kiểm định có trách nhiệm nào nên đưa ra kết luận chỉ để đáp ứng mong muốn của khách hàng.
Trong những trường hợp như vậy, điều mình lựa chọn là trao đổi thẳng thắn với khách về những gì đã quan sát được, những giới hạn của việc đánh giá và sẵn sàng trả lại mẫu nếu khách không còn nhu cầu tiếp tục kiểm định.
Qua nhiều năm kiểm định, mình nhận ra rằng có những viên Ruby hay Sapphire chỉ cần vài phút là có thể đưa ra kết luận. Nhưng cũng có những viên phải quan sát rất lâu, đối chiếu nhiều dấu hiệu và cân nhắc rất kỹ trước khi quyết định có đủ cơ sở để ghi lên chứng thư hay không.
Ở bài viết tiếp theo, mình sẽ cùng mọi người quan sát cụ thể hơn những thay đổi của sợi rutil và các bao thể sau xử lý nhiệt. Đây cũng là những dấu hiệu mà các phòng kiểm định thường sử dụng để đánh giá mức độ tác động của nhiệt lên Ruby và Sapphire.
Tham khảo: Bài viết được tổng hợp từ các công bố và tài liệu chuyên môn của GIA, SSEF, Gübelin Gem Lab, Lotus Gemology cùng những quan sát thực tế trong quá trình kiểm định tại GCR.
