Các đặc điểm bên trong cần kiểm tra trong phòng kiểm định là gì?

Ở hai bài trước, mình đã chia sẻ vì sao việc kết luận xử lý nhiệt không hề đơn giản và luôn cần nhiều bằng chứng trước khi ghi lên chứng thư.

Vậy khi đặt một viên Ruby hay Sapphire dưới kính hiển vi, kiểm định viên sẽ quan sát những gì?

Điều đầu tiên cần hiểu là không có một dấu hiệu nào đủ để khẳng định viên đá đã xử lý nhiệt. Mỗi đặc điểm chỉ là một phần thông tin và chỉ khi nhiều bằng chứng cùng hướng tới một kết luận thì phòng kiểm định mới có đủ cơ sở để đưa ra kết quả. Một số đặc điểm thường được quan sát gồm:

Sợi rutil

Đây là một trong những đặc điểm được quan sát nhiều nhất. Ở những viên chưa xử lý nhiệt, sợi rutil thường còn nguyên vẹn, mảnh và có ranh giới khá rõ.Sau khi xử lý nhiệt, tùy mức nhiệt và thời gian xử lý, các sợi này có thể bị đứt đoạn, hòa tan một phần hoặc gần như biến mất. Mức độ thay đổi của sợi rutil cũng là một trong những cơ sở giúp đánh giá mức độ tác động của nhiệt. 

Bao thể rắn: Các tinh thể khoáng vật nằm bên trong Ruby và Sapphire cũng có thể thay đổi dưới tác động của nhiệt. Kiểm định viên sẽ quan sát xem các tinh thể này có còn giữ được hình dạng ban đầu hay không, có xuất hiện dấu hiệu bo góc, nóng chảy cục bộ, quầng ứng suất hoặc các khe nứt mới hình thành hay không.

Bao thể lỏng: Những bao thể chứa chất lỏng hoặc khí cũng là đối tượng được quan sát. Dưới tác động của nhiệt độ cao, hình thái của bao thể có thể thay đổi, bọt khí có thể biến đổi hoặc xuất hiện những đặc điểm khác so với trạng thái ban đầu. 

Khe nứt: Một số khe nứt bên trong viên đá cũng có thể thay đổi sau xử lý nhiệt. Kiểm định viên sẽ đánh giá hình thái của khe nứt, dấu hiệu tái kết tinh, sự thay đổi ứng suất quanh khe nứt hoặc sự xuất hiện của các vật chất lấp đầy nếu có. Đây cũng là một trong những dấu hiệu giúp đánh giá viên đá có trải qua các quá trình xử lý khác ngoài xử lý nhiệt hay không. 

Màu sắc và cấu trúc sinh trưởng: Ở một số viên Ruby và Sapphire, xử lý nhiệt còn có thể làm thay đổi cách phân bố màu hoặc làm mờ một số đới màu tự nhiên, giúp màu sắc nhìn đồng đều hơn.

Trong thực tế kiểm định, không phải viên đá nào cũng xuất hiện đầy đủ những đặc điểm trên. Có những viên chỉ thay đổi rất nhẹ ở một vài đặc điểm. Cũng có những viên rất sạch, gần như không còn nhiều bao thể để đánh giá. Chính những trường hợp này lại phải thay đổi nhiều góc chiếu sáng, quan sát ở nhiều độ phóng đại và đối chiếu thêm các phương pháp phân tích khác mới có thể đưa ra kết luận. 

Ở bài viết tiếp theo, mình sẽ chia sẻ một chủ đề mà rất nhiều người quan tâm: Vì sao cùng một viên Ruby hay Sapphire, các phòng kiểm định đôi khi lại đưa ra những kết luận khác nhau?

Tham khảo: Bài viết được tổng hợp từ các công bố và tài liệu chuyên môn của GIA, SSEF, Gübelin Gem Lab, Lotus Gemology, các nghiên cứu của Richard Hughes cùng những quan sát thực tế trong quá trình kiểm định tại GCR.